Kleszcze, pchły i robaki

Poniżej przedstawiamy fakty tak, jak podają je oficjalne źródła, także tam, gdzie eksperci zalecają więcej, niż my robimy. Decyzja dotycząca Państwa psa należy do Państwa. Prosimy omówić ją z weterynarzem.

Kleszcze

Jakie kleszcze i kiedy

W Europie Północnej większość kleszczy znajdowanych na psach to kleszcz pospolity (Ixodes ricinus).¹ Kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) występuje w Luksemburgu co najmniej od 2015 roku. Po raz pierwszy odnotowano go w Wellenstein.⁴ To on przenosi babeszjozę psów.¹

Według luksemburskiego Ministerstwa Zdrowia kleszcze są aktywne od lutego do listopada.³ Kleszcz łąkowy może być aktywny także podczas łagodnej zimy. Niemieckie badanie wykazało oba gatunki na psach przez cały rok.⁵

Choroby, które mają tu znaczenie

• Babeszjoza (przenoszona przez kleszcza łąkowego) ma przebieg od umiarkowanego do ciężkiego i może prowadzić do śmiertelnej niewydolności nerek.^1,2 Zakażone kleszcze znaleziono w Belgii i Holandii, gdzie psy na nią padły.⁷ Nie znaleźliśmy opublikowanej liczby przypadków u psów w Luksemburgu.
• Borelioza (choroba z Lyme): 11,3% przebadanych w Luksemburgu kleszczy pospolitych przenosiło bakterie.⁸ Większość zakażonych psów nigdy nie ma objawów. Mniej niż 5% psów z podejrzeniem boreliozy rzeczywiście na nią choruje.²
• Anaplazmoza występuje w całej Europie i często ma łagodny przebieg.¹ Przenosiło ją 1,9% przebadanych kleszczy z Luksemburga.⁸
• Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM): żaden z około 4500 kleszczy zebranych w całym Luksemburgu w 2025 roku nie przenosił wirusa i nie zgłoszono żadnego zakażenia nabytego w Luksemburgu.⁹ U psów występuje rzadko.¹
• Erlichioza występuje w Europie Południowej. Jest zagrożeniem, gdy podróżują Państwo w tamte strony.²

Jak długo kleszcz musi ssać, zanim przeniesie chorobę

Dlatego kontrola po każdym spacerze pomaga. Większość chorób przenosi się dopiero wtedy, gdy kleszcz żeruje już od jakiegoś czasu.

Codzienna kontrola

ESCCAP zaleca codzienne sprawdzanie psów w sezonie kleszczy i usuwanie kleszczy od razu po ich znalezieniu.¹ Kleszcze najchętniej wybierają te miejsca:¹

• Pysk i wargi
• Uszy, od środka i z zewnątrz
• Pachy
• Między palcami
• Pachwiny
• Okolice ogona i odbytu

Szorstka sierść cairna dobrze ukrywa kleszcze. Prosimy rozgarniać sierść palcami i wyczuwać małe guzki, zwłaszcza po spacerach przez wysoką trawę, żywopłoty i skraje lasu.

Usuwanie kleszcza

1. Prosimy użyć haczyka lub pęsety do kleszczy, jak najbliżej skóry.¹
2. Ciągnąć powoli i równomiernie albo delikatnie obracać, jeśli tak mówi instrukcja narzędzia. Luksemburskie Ministerstwo Zdrowia zaleca delikatne obracanie. Amerykańskie Centra Kontroli Chorób (CDC) zalecają ciągnięcie prosto, bez obracania.^3,14
3. Nie smarować wcześniej kleszcza olejem, alkoholem ani lakierem do paznokci i nie przykładać do niego ciepła.^1,14
4. Zapisać datę. Jeśli pies zachoruje w kolejnych tygodniach, prosimy powiedzieć weterynarzowi o kleszczu.

Jak działają preparaty

Aby mogli Państwo sami to rozważyć, oto co mówią oficjalne informacje o produktach.

Tabletki (grupa „-laner”)

• Działają od wewnątrz organizmu psa. Unijna informacja o produkcie mówi, że kleszcz musi się wczepić i zacząć żerować, zanim lek do niego dotrze, oraz że ryzyka przeniesienia choroby „nie można całkowicie wykluczyć”.^16,17
• Zabijają kleszcze pospolite w ciągu około 8–12 godzin od wczepienia, a kleszcze łąkowe w ciągu 48 godzin.^16,17 W badaniach samych producentów leczone psy nie zachorowały na babeszjozę ani boreliozę.¹⁸
• Działania niepożądane: w 2018 roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzegła, że ta grupa może powodować drżenie mięśni, chwiejność i napady drgawek, także u psów, które nigdy wcześniej nie miały napadu. Stwierdziła też, że preparaty są bezpieczne dla większości zwierząt.¹⁹ Unijna informacja o produkcie określa te działania jako bardzo rzadkie (mniej niż 1 na 10 000 psów) i zaleca ostrożność u psów z padaczką.^16,17

Odstraszające obroże i preparaty spot-on

• Preparaty zawierające permetrynę, flumetrynę lub deltametrynę dodatkowo nie pozwalają kleszczom ukąsić, więc działają jeszcze przed ukąszeniem. ESCCAP zauważa, że ma to największe znaczenie przy najszybszych chorobach, takich jak KZM i erlichioza.¹
• Te preparaty również atakują układ nerwowy pasożyta. Permetryna jest trująca dla kotów. Preparat dla psów nałożony na kota albo bliski kontakt z psem, któremu właśnie podano preparat, może wywołać u kota drżenie i drgawki.^1,20

„Naturalne” alternatywy

• Obroże bursztynowe, ultradźwiękowe i podobne nie odstraszały pasożytów w badaniu terenowym z 2026 roku.²¹
• Środki na pchły z olejkami eterycznymi nie są wolne od ryzyka. W przeglądzie amerykańskiego ośrodka toksykologicznego u 89% psów, które miały z nimi kontakt, wystąpiły działania niepożądane.²²
• Czosnek może niszczyć czerwone krwinki psa. Prosimy go nie podawać.²³

Większość badań preparatów chemicznych sfinansowali producenci. To normalne przy dopuszczaniu produktu do obrotu, ale oznacza, że badania nie są niezależne.

Pchły

• Większość pcheł nie przebywa na psie. Na zwierzęciu żyją tylko dorosłe pchły. Jaja, larwy i poczwarki stanowią większość populacji i żyją w domu: w dywanach, w legowisku i w samochodzie.¹ Pokrewne gremium ekspertów podaje, że odbywa się tam prawie 95% cyklu życiowego pchły.²⁴
• Samica pchły składa około 20 jaj dziennie. W ogrzewanym domu pchły rozmnażają się przez cały rok, a poczwarki mogą czekać 6 miesięcy lub dłużej, zanim się wylęgną.¹

Jak sprawdzić

1. Prosimy wyczesać psa gęstym grzebieniem do pcheł. To najpewniejszy sposób na znalezienie pcheł.¹
2. Wyczesane resztki wytrząsnąć na wilgotny biały ręcznik papierowy. Czarne drobinki, wokół których rozchodzi się czerwona obwódka, to odchody pcheł (strawiona krew).¹

Jeśli znajdą Państwo pchły

• Codziennie odkurzać i prać legowisko psa.¹ Prosimy zwalczać pchły w domu tak samo jak na psie, bo tam jest ich większość.
• Pchły przenoszą tasiemca (Dipylidium). Człony podobne do ziarenek ryżu wokół odbytu oznaczają, że pies ma lub niedawno miał pchły.¹
• Niektóre psy uczulają się na ukąszenia pcheł. Objawy to silny świąd i wypadanie sierści w dolnej części grzbietu i u nasady ogona.¹

Dla psa niskiego ryzyka sam ESCCAP zaleca regularne wyczesywanie i sprawdzanie oraz leczenie tylko wtedy, gdy znajdzie się pchły.¹

Robaki po okresie szczenięcym

Co eksperci mówią o badaniach

• ESCCAP akceptuje regularne badania kału zamiast rutynowego odrobaczania, jeśli badania wykonuje się tak często, jak odbywałoby się odrobaczanie.²⁵ Dla dorosłego psa o niejasnym ryzyku oznacza to co najmniej 4 razy w roku. Jeśli w domu mieszkają dzieci poniżej około 6 lat albo osoby starsze lub z obniżoną odpornością, oznacza to co miesiąc.²⁵
• ESCCAP zauważa też, że częstsze odrobaczanie zwiększa prawdopodobieństwo, że robaki staną się oporne na leki, zwłaszcza w hodowlach.²⁵ Lekooporne tęgoryjce są coraz większym problemem w USA.²⁶

Jak uzyskać wiarygodny wynik

• Prosimy zbierać świeży kał przez 3 kolejne dni, za każdym razem około łyżeczki.²⁵
• Prosimy poprosić laboratorium o zbadanie także w kierunku nicieni płucnych. Wymaga to osobnego badania, metodą Baermanna, a próbek nie wolno mieszać. Nicienie płucne wykryto u 4,7% przebadanych psów w południowej Belgii; występują też w Niemczech.^25,27 W Luksemburgu ich nie zgłoszono.²⁸

Nicień sercowy

• W Luksemburgu nie stwierdzono nicienia sercowego. W opublikowanych badaniach nie ma żadnego przypadku, a 50 lisów i 81 szopów przebadanych tutaj dało wynik ujemny.²⁸ Przypadki stwierdzone w Niemczech dotyczyły psów, które podróżowały.²⁸
• Jest częsty w Europie Południowej oraz w Słowenii, Rumunii i Bułgarii. Rozprzestrzenia się w Europie Środkowej i Wschodniej.^2,30
• Jeśli podróżują Państwo w tamte strony między kwietniem a listopadem, ESCCAP zaleca podanie środka zapobiegającego nicieniowi sercowemu w ciągu 30 dni od przyjazdu. Przy pobytach do miesiąca wystarczy jedna dawka wkrótce po powrocie do domu.² Prosimy zapytać weterynarza przed wyjazdem.
• Pokrewny nicień skórny (Dirofilaria repens) wykryto w Niemczech u psów, które nigdy nie opuszczały kraju.²

Moskity w podróży na południe

Tu ochrona jest warta zachodu. Moskity to maleńkie muchówki, które przenoszą leiszmaniozę. U psów choroba ta trwa zwykle całe życie, często wraca po leczeniu i może być śmiertelna. Mogą się nią zarazić także ludzie.² (Pchła piaskowa to inny owad, żyjący w tropikach.³¹)

• Gdzie: wokół Morza Śródziemnego (Hiszpania, Portugalia, południowa Francja, Włochy, Grecja i kraje sąsiednie). Na niektórych obszarach zakażonych jest do 60% narażonych psów.²
• Kiedy: od kwietnia do listopada. Kąsają głównie od zmierzchu i przez całą noc.^2,32
• Co pomaga:
  • Odstraszająca obroża lub preparat spot-on, zastosowane przed wyjazdem. W zależności od preparatu badania wykazały od 50% do 100% mniej zakażeń u zabezpieczonych psów.³³
  • Trzymanie psa w domu od zmierzchu do świtu, z gęstymi siatkami w oknach i drzwiach.²
  • Dla psów powyżej 6 miesięcy dostępna jest szczepionka. Zmniejsza ryzyko, ale nie zapobiega zakażeniu.^2,34

Większość preparatów odstraszających zawiera permetrynę. Psa, któremu właśnie podano preparat, prosimy trzymać z dala od kotów.

Moskity po raz pierwszy odnotowano w Luksemburgu w 2023 roku. Nie zgłoszono żadnego przypadku leiszmaniozy nabytej w Luksemburgu.³⁵